Kosmonauta.net

Jamie Doran i Pier Bizony to amerykańscy dziennikarze i producenci filmów dokumentalnych poświęconych zarówno byłemu Związkowi Radzieckiemu jak i astronautyce. Taki skład zespołu autorskiego sugeruje, że omawiana książka w mniejszym stopniu jest publikacją historyczną, a bardziej publicystyczną rekonstrukcją życia Jurija Gagarina – pierwszego człowieka w kosmosie. Jednak w tym przypadku należałoby mówić o opracowaniu znajdującym się na pograniczu, bowiem autorzy nie stronią od publicystycznych ocen, ale też posiłkują się dokumentami historycznymi jak i rozmawiają z wieloma świadkami wydarzeń, przez co książka nabiera także walorów pracy historycznej.

Książka nie jest obszerna, liczy bowiem tylko 200 stron, ale także także wkładkę z ok. trzydziestoma interesującymi fotografiami. Ponadto jest estetycznie wydana, w twardej oprawie.

Autorzy pokazują Gagarina przede wszystkim jako człowieka, który wbrew swoim intencjom, z dnia na dzień został bohaterem narodowym uwielbianym przez naród, ale także hołubionym przez władze. Z książki wyłania się obraz młodego człowieka (miał zaledwie 27 lat podczas historycznego lotu), który tej roli nie do końca podołał – mało kto byłby w stanie podołać. Widzimy więc, jak popularność niszczy Gagarina: alkohol, kobiety, szybkie samochody, następuje rozpad jego życia rodzinnego. Widzimy go jednak także w momentach najtrudniejszych, gdy wraz ze zmianami politycznymi i odejściem Chruszczowa odchodzi w zapomnienie, zostaje sam nawet wśród dawnych kolegów. Nie dopuszczany do dalszych lotów (bo przecież bohaterowi nie wolno ryzykować) nie załamuje się, i dopiero wówczas pokazuje siłę charakteru. Podejmuje studia na Akademii im. Żukowskiego, gdzie zajmuje się techniką samolotów rakietowych (obecnie nazywanych wahadłowcami). Wraca do oddziału kosmonautów, który opuścił w 1961 roku - teraz już może latać. Przeżywa dramat Władimira Komarowa, swego przyjaciela, którego był dublerem w locie Sojuza-1, a który w rozumieniu Gagarina został wysłany na śmierć. Nie zdołał go wybronić i Komarow zginął. Wkrótce sam ginie w katastrofie lotniczej.

Przed autorami książki stało trudne zadanie. Nie chcieli napisać hagiografii Gagarina, ale też nie poszli łatwą drogą wyszukiwania skaz w życiorysie bohatera. Przy opisie życia człowieka, który zaszedł tak wysoko, nie można nie pamiętać o uwarunkowaniach politycznych i społecznych w totalitarnym państwie, jakim był Związek Radziecki lat 60. Żył on nie tylko pod presją popularności, oczekiwań przywódców politycznych, ale także pod nieustanną kontrolą KGB. Gagarin był przy tym człowiekiem bardzo sympatycznym, ciepłym, i książka przekonuje, że Gagarin taki był naprawdę…

Jan Szturc